Librije Westerkerk Enkhuizen

Nederland kent nog maar één zeventiende-eeuwse stadsbibliotheek die bewaard is gebleven op de oorspronkelijke locatie. Dat is de librije van Enkhuizen. Deze historische openbare bibliotheek heeft haar eigen unieke karakter behouden. Je waant je er in de Gouden Eeuw!

Jaap Hoekstra is secretaris van de Stichting Librije Westerkerk Enkhuizen, die sinds 2006 de unieke collectie in stand houdt. Hij doet dit nu zo’n vijf jaar en is onverminderd enthousiast. “Alles hier is nagenoeg zoals het vroeger was. Als je dat tot je door laat dringen, krijg je kippenvel! Het is al zo lang geleden en toch nauwelijks veranderd, dat is bijna niet te bevatten. Je krijgt hier echt een inkijkje in de historie. In 2014 begonnen we met rondleidingen om deze unieke plek te delen met wie het maar wil zien. Het verleden ontsluiten voor het publiek, dat was ons doel. Een goede zet, want de belangstelling is sindsdien aardig gegroeid!”

Onverwachtse ontdekking

De oorspronkelijke catalogus van de Librije hing zeer waarschijnlijk aan de zijkant van de kasten, in de vorm van handgeschreven papieren plaatsingslijsten, zoals dat destijds heette. “De spijkertjes zitten nu zelfs nog in de kasten! En zelfs de lijsten zelf bleken nog te bestaan. Daar hadden we geen idee van, totdat boek- en kunsthistorica Daphne Wouts, die hier onderzoek doet naar de collectie, ze in een archief ontdekte. Het is echt een belangrijke vondst, want het gaat om drie lijsten uit twee verschillende jaartallen: 1634 en 1649. Ze waren er heel slecht aan toe: het papier was aangevreten door papiervisjes, het was erg vuil en er was waterschade. Bovendien zaten ze over elkaar heen geplakt omdat er in die tussenliggende jaren boeken bijgekomen waren. Daardoor was het grotendeels onleesbaar. Dat zag er niet zo best uit.” Nader onderzoek wees uit dat redding deels zeker mogelijk was. “Met speciale technieken konden de papieren van elkaar gehaald worden én weer leesbaar gemaakt. De documenten zijn nu wel extra kwetsbaar, dus ze worden bewaard in het West-Fries Archief. Maar de foto´s ervan zijn wel te zien in de Librije.”

Geleend en niet teruggebracht

Dankzij de restauratie van de plaatsingslijsten is nu bekend hoeveel én welke boeken er in de Librije stonden: in 1634 telde de collectie 181 titels, in 1649 was dit opgelopen tot 208. Die aantallen heeft Daphne weer kunnen vergelijken met het aantal titels dat vermeld staat in de eerste gedrukte catalogus uit 1693. Ook de opbouw van de boekenkasten in de librijeruimte blijkt daar weer verband mee te hebben.” “Er zijn interessante dingen af te leiden uit de boekenlijsten. Zo worden op de eerste lijst acht boeken van Calvijn genoemd die op de latere lijsten niet meer voorkomen. Net als een van de cartografische werken van de Enkhuizer Lucas Janszoon Waghenaer: de Spieghel der Zeilvaart. Waarschijnlijk zijn de boeken ooit uitgeleend maar helaas nooit meer teruggebracht, want verkocht werd er niets.”

www.librije-enkhuizen.nl

Ontstaan Librije

Vermoedelijk was de overdracht van het legaat boeken van predikant Gerardus Vestermans aan de kerkelijke gemeente een belangrijke aanleiding tot de oprichting van de Librije. Dat was in het jaar 1588. De vroegste vermelding van de bibliotheek in de archieven is in 1597, als de kerkvoogdij een bedrag overgemaakt voor een aankoop ten behoeve van de librije. Rond de wisseling naar de twintigste eeuw werd de librije min of meer herontdekt als monument voor wetenschap en geschiedenis. Momenteel wordt de Librije beheerd door de in 2006 opgerichte beheerstichting: Stichting Librije Westerkerk Enkhuizen.

Zomeropenstelling

Van 6 juli – 15 september is de Librije van dinsdag – zaterdag geopend. Om 14.00 en 15.15 uur zijn er rondleidingen van ongeveer een uur, kosten €4 p.p.. Groepen van maximaal 12 personen kunnen een rondleiding reserveren, eveneens €4 p.p. Grotere groepen (max. 25 personen) kunnen een combinatie-rondleiding krijgen van Librije en de nabije omgeving van de Westerkerk. Dat duurt ca. 2x45 minuten. De kosten bedragen dan € 5 p.p. per persoon. Aanmelden kan telefonisch: 06 - 4211 4482, per mail: librije@jaaphoekstra.net of aan de informatiebalie in de Westerkerk.